
Çocuklar duymadıklarını çoğu zaman anlatamaz. Bebeklikten okul çağına kadar işitme sorununu düşündüren belirtileri ve ailelerin neler yapabileceğini anlatıyoruz.
Çocuklarda işitme kaybı neden erken fark edilmeli?
İşitme, çocuğun dil, konuşma, öğrenme ve sosyal gelişiminin temel taşlarından biridir. Bebekler doğdukları andan itibaren çevrelerindeki sesleri, özellikle de anne ve babalarının sesini dinleyerek dili öğrenmeye başlar. Çocuklarda işitme kaybı fark edilmediğinde bu öğrenme süreci aksayabilir ve konuşma gelişiminde gecikmeler görülebilir.
Sorun şu ki çocuklar, özellikle küçük yaşta, duymadıklarını ifade edemez. Hafif ya da tek taraflı işitme kayıpları ise günlük hayatta kolayca gözden kaçabilir. Çocuk bazı seslere tepki verdiği için aile “duyuyor” diye düşünebilir. Bu nedenle yaşa göre beklenen işitme ve konuşma davranışlarını bilmek, olası bir sorunu erken fark etmek için çok değerlidir.
Bu yazıda bebeklikten okul çağına kadar işitme sorununu düşündürebilecek belirtileri anlatıyoruz. Listelerdeki maddeler tanı koymak için değil, farkındalık için hazırlanmıştır. Herhangi bir şüphede çocuk KBB hekimine ve çocuk odyolojisi alanında çalışan bir ekibe başvurmak en doğru yaklaşımdır.
Yenidoğan taraması ve sonrasında takip
Ülkemizde yenidoğan bebeklere işitme taraması yapılmaktadır. Bu tarama, doğuştan gelen işitme kayıplarının erken saptanması için önemli bir adımdır. Taramadan geçemeyen bebekler ileri değerlendirme için yönlendirilir; bu yönlendirmeyi aksatmamak çok önemlidir. Tarama süreci hakkında yenidoğan işitme taraması yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
Ancak taramadan geçmiş olmak, çocuğun ileride işitme sorunu yaşamayacağı anlamına gelmez. Bazı işitme kayıpları ilerleyen aylarda ya da yıllarda ortaya çıkabilir. Sık orta kulak iltihabı, bazı enfeksiyonlar, ailede işitme kaybı öyküsü ya da yenidoğan döneminde yoğun bakımda kalma gibi durumlar, çocuğun işitmesinin daha yakından izlenmesini gerektirebilir.
Ailelerin evde yapabileceği en değerli şey, çocuklarının seslere ve konuşmaya verdiği tepkileri gözlemlemektir. Çocuğunuzla konuşurken, şarkı söylerken ve kitap okurken nasıl tepki verdiğine dikkat etmek, olası bir sorunu erken fark etmenize yardımcı olur. Gözlemlerinizi not almak, hekim görüşmesinde işinizi kolaylaştırır.
Bebeklerde dikkat edilecek işaretler
Bebeklerin işitme ve ses gelişimi belirli bir sıra izler. Aşağıdaki durumlar, bebeğin işitmesinin değerlendirilmesi gerektiğini düşündürebilir:
- Ani ve yüksek seslere irkilme ya da gözlerini kırpma gibi bir tepki vermemesi
- Aylar ilerledikçe sesin geldiği yöne başını çevirmemesi
- Anne veya babasının sesiyle sakinleşmemesi, sesli oyunlara ilgi göstermemesi
- Agulama ve heceleme gibi ses çıkarma denemelerinin azalması ya da hiç başlamaması
- Adı söylendiğinde tepki vermemesi
Küçük çocuklarda ve okul öncesinde
Okul öncesi dönemde konuşma gelişimi en önemli göstergelerden biridir. Akranlarına göre daha az kelime kullanan, kelimeleri belirgin şekilde bozuk söyleyen ya da cümle kurmakta geç kalan bir çocuğun işitmesinin değerlendirilmesi faydalıdır. Konuşma gecikmesinin pek çok nedeni olabilir; işitme bu nedenlerden yalnızca biridir, ancak ilk kontrol edilmesi gerekenlerdendir.
Bu dönemde dikkat edilebilecek diğer işaretler şunlardır:
- Seslenildiğinde sık sık tepki vermemesi ya da yalnızca yüzü dönükken anlaması
- Televizyonu ya da tableti yüksek sesle izlemek istemesi veya ekrana çok yaklaşması
- Sık “Ne?”, “Efendim?” diye sorması
- Yönergeleri karıştırması veya yalnızca bir kısmını yerine getirmesi
- Kulaklarını sık sık çekiştirmesi, kulak ağrısından yakınması
Okul çağında işitme sorunları
Okul çağında çocuklarda işitme kaybı bazen dikkat eksikliği, ilgisizlik ya da yaramazlık olarak yorumlanabilir. Sınıf ortamı çoğu zaman gürültülüdür ve öğretmen tahtaya dönükken konuşabilir. Hafif bir işitme kaybı olan çocuk bu koşullarda söylenenlerin bir bölümünü kaçırabilir ve dersten kopabilir.
Ders başarısında beklenmedik düşüş, sınıfta ön sıraya oturmak isteme, grup çalışmalarında zorlanma, yorgun ve huzursuz eve dönme gibi durumlar işitmenin kontrol edilmesi için bir gerekçe olabilir. Öğretmenlerin gözlemleri bu noktada çok değerlidir. Okul ortamındaki zorluklarla ilgili önerileri okulda işitme güçlüğü yazımızda bulabilirsiniz.
Tek taraflı kayıplar, çocuklarda işitme kaybı türleri arasında en sık gözden kaçanlardandır. Bu çocuklar sessiz ortamda iyi duyar gibi görünür, ancak kalabalıkta, oyun alanında ya da sesin geldiği yönü bulmakta zorlanabilir. Telefonu hep aynı kulağa tutması ya da bir tarafından seslenildiğinde tepki vermemesi ailelerin dikkat edebileceği ipuçlarıdır.
Kulak iltihabı ve acil durumlar
Çocuklarda en sık görülen işitme sorunlarından biri orta kulakta sıvı birikmesi ve tekrarlayan orta kulak iltihaplarıdır. Bu durum genellikle geçici bir işitme azalmasına yol açar; ancak uzun süre devam ettiğinde ya da sık tekrarladığında konuşma ve dil gelişimini etkileyebilir. Tedavi ve takip çocuk KBB hekiminin yönlendirmesiyle yapılmalıdır.
Sık kulak iltihabı geçiren çocuklarda ailelerin, iltihap dönemlerinde ve sonrasında çocuğun seslere tepkisini gözlemlemesi faydalıdır. İltihap geçtikten sonra da çocuk televizyonu yüksek sesle izlemeye devam ediyor ya da seslenildiğinde geç tepki veriyorsa, orta kulakta sıvı kalmış olabilir. Bu durumda hekim kontrolünü aksatmamak gerekir.
Çocuğunuzda kulak ağrısı, kulaktan akıntı, yüksek ateş, ani gelişen duyma azalması ya da denge bozukluğu fark ederseniz vakit kaybetmeden hekime başvurun. Kulağa yabancı cisim kaçması ya da kafa travması sonrası duyma değişikliği de acil değerlendirme gerektirir. Kulak temizliği için pamuklu çubuk veya sivri cisim kullanmaktan kaçının.
Aileler ne yapabilir? ASYA TIP desteği
Çocuklarda işitme kaybı şüphesi varsa ilk adım çocuk KBB hekimine başvurmaktır. Hekim, gerekli işitme testlerini ve ek değerlendirmeleri planlar. Çocuklarda yapılan testler yaşa göre farklılık gösterir ve çocuk odyolojisi deneyimi gerektirir. İşitme kaybı saptanırsa erken dönemde başlanan destek, çocuğun dil ve konuşma gelişimini korumak açısından büyük önem taşır.
Hekim değerlendirmesi sonrasında işitme cihazı önerilen çocuklar için cihaz seçimi, kalıp yapımı ve düzenli takip süreçleri önemlidir. ASYA TIP Gebze merkezimizde odyometristlerimiz Tarık Çiçek ve Ayşe Seven, ailelere bu süreçte bilgi verir ve kulak kalıbı gibi uygulamalarda destek olur. Çocuklarda cihaz kullanımıyla ilgili ayrıntıları çocuklarda işitme cihazı yazımızda bulabilirsiniz.
Sorularınız için randevu alabilir ya da merkezimize uğrayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yenidoğan taramasından geçen çocukta işitme kaybı olabilir mi?
Evet. Bazı işitme kayıpları sonradan gelişebilir veya ilerleyebilir. Şüphe duyduğunuz her durumda çocuk KBB hekimine başvurmanız önerilir.
Konuşma gecikmesi her zaman işitme kaybına mı bağlıdır?
Hayır, konuşma gecikmesinin farklı nedenleri olabilir. Ancak işitme ilk değerlendirilmesi gereken konulardan biridir.
Çocuğum seslendiğimde bazen duymuyor, ne yapmalıyım?
Bu durum dikkatle ilgili olabileceği gibi işitme sorununun da işareti olabilir. Gözlemlerinizi not ederek çocuk KBB hekimine danışmanız en doğrusudur.